Thomas Cole, The Course of Empire: Destruction (1836), New-York Historical Society.
Woord vooraf
Momenteel ben ik weer verschrikkelijk druk met juridische procedures tegen de waarde-onttrekkende industrie en protocolminnende professionals. Hierdoor kom ik er bijna niet aan toe om te schrijven. Ik ga nu wel eerst deze Domme Hoogopgeleiden-serie afmaken, maar het duurt iets langer dan ik zelf ook zou willen.
Dé Nederlander bestaat niet (meer)
Nederland is groot geworden door een specifiek type Nederlander. Afkomstig uit een klein land aan zee, ontwikkelde hij een scherpe koopmansgeest. Hij was van nature open en tolerant omdat handeldrijven, meerdere talen beheersen en vreemde gewoonten accepteren geld opleverden en principes vooral geld kostten. Hij was zeer vakkundig en innovatief. De eeuwenlange strijd tegen het water had van hem een meester gemaakt op gebieden als scheepsbouw, hydraulica en bouwen onder zeeniveau. Het kleine landoppervlak maakte van hem tevens een van de efficiëntste voedselproducenten en wereldwijd een van de grootste voedselexporteurs. Dé Nederlander was een pragmatische ingenieur. Met zijn technische bagage richtte hij zich op wat werkt. Vallen, opstaan en weer doorgaan was zijn levensmotto, net als ‘niet lullen maar poetsen’. Hij was eigenwijs, recht door zee en wars van de hovelingen die in hofstad Den Haag hun brood verdienden met buigen en loze praatjes. Hij kon zelfstandig nadenken en verwachtte dat ook van anderen. Een Spinoza of Erasmus kon in Nederland groot worden omdat vrij en zelfstandig nadenken werd aangemoedigd en dé Nederlander dol was op debatteren. Tot slot was hij diep geworteld in en betrokken bij zijn omgeving. Naast zijn dagelijks werk was hij veelal ook bestuurder bij een van de lokale autoriteiten. Kennis en macht gingen in Nederland lokaal hand in hand. Dat heeft Nederland in de 17e eeuw groot gemaakt en ruim vierhonderd jaar groot gehouden.
Maar die Nederlander bestaat niet meer. Hij is afgeschaft.
Zijn praktische technische vaardigheden zijn ingeruild voor abstracte theoretische kennis. Zijn vermogen om zelf na te denken is ondergeschikt gemaakt aan wat hij hoort te vinden. Zijn werk is uitbesteed aan lagelonenlanden en zijn waarde-creërende baan vervangen door een waarde-onttrekkende. Zijn lokale invloed is overgedragen aan een democratische lege huls binnen de landsgrenzen en een ondemocratisch orgaan daarbuiten. Zijn lokale winkels zijn vervangen door multinationals. Zijn pragmatisme is ingeruild voor luxe overtuigingen en zijn afwijkende mening wordt steeds verder gecensureerd. Door een overmaat aan regels kan hij niet meer innoveren en met torenhoge energieprijzen legt hij het af tegen de rest van de wereld. Dé Nederlander past niet meer in zijn eigen land en vertoeft steeds vaker in het buitenland, waar hij met lede ogen aanziet hoe zijn land is afgebroken tot voorbij het punt van herstel.
Hoe dat zit, gaan we het in dit artikel over hebben.
De val zonder bodem
Stel dat we morgen massaal kiezen voor een politieke partij die herkent dat het zo niet langer gaat. Die de waarde-creërende economie wil herstellen door de vakman terug te halen en het MKB meer ruimte te geven. Die de overheid wil verkleinen door duizenden regels af te schaffen, de lasten te verlagen en de beslissingsmacht weer bij lokale bestuurders te leggen. Kortom, dat we waarlijk gaan krijgen wat we volgens elke peiling al jaren willen.
Dan nog zullen we niet meer op tijd het tij kunnen keren.
1. Geen kalkoen stemt voor Kerst
De grote verbouwing van Nederland is in de afgelopen dertig jaar een van een waarde-creërende naar een waarde-onttrekkende economie geweest. Het is de ambtelijke bestuurslaag die hier het meest van heeft geprofiteerd. Zij maken het beleid en stellen de regels op, zij organiseren toezicht en verantwoording, zij verdelen het geld en zij bepalen derhalve waar de prioriteiten liggen. Wie verwacht dat een klasse met zoveel macht en zoveel belang bij behoud van de status quo zichzelf uit vrije wil zal wegsaneren, komt bedrogen uit.
Dat heeft niet alleen te maken met een persoonlijke onwil, maar wellicht nog meer met het feit dat de realiteit de waarde-onttrekkende klasse niet bereikt. Het onderwijs is met pasklare antwoorden en luxe overtuigingen verworden tot een kweekvijver voor de waarde-onttrekkende economie en de arbeidsmarkt sluit daarbij aan. Realisme is vervangen door waarden, grenzeloze empathie en luxe overtuigingen. Ander stemgedrag beïnvloedt hen niet, want hun macht is daar niet van afhankelijk. En de media corrigeren hen niet, want die maken deel uit van hetzelfde circuit.
Het gevolg is een patroon van keuzes die moreel goed klinken, maar die Nederland materieel verarmen, terwijl de gestelde doelen keer op keer niet worden behaald.
Nadat in 2018 de aardbevingsschade als gevolg van de gaswinning in Groningen niet meer in een la kon verdwijnen, besloot het kabinet Rutte III de gaswinning versneld af te bouwen en onze eigen gaswinning te vervangen met goedkoop Russisch gas. Als Rusland een kleine vier jaar later Oekraïne binnenvalt, valt de Nederlandse toevoer door Europese sancties binnen drie maanden weg. Onze gasprijs vervijfvoudigt, onze industrie krijgt zware klappen en huishoudens zijn direct honderden euro’s per jaar meer kwijt aan energie. Op dat moment is er een solide casus om gaswinning in Groningen beperkt toe te staan, in ieder geval om de eigen bevolking te ontzien. Maar Den Haag beslist anders. Eind 2023 wordt het gasveld definitief gesloten en in april 2024 neemt de Eerste Kamer een wet aan die gaswinning in Groningen definitief verbiedt. Sindsdien worden de gasputten compleet ontoegankelijk gemaakt door ze vol te storten met beton en zijn we afhankelijk van duur Amerikaans LNG, dat met schaliefracking wordt gewonnen en vervoerd met zwaar milieuvervuilende tankers.
Sinds de Raad van State in 2019 de Nederlandse stikstofaanpak verbood, worden duizenden boeren op basis van modelberekeningen en statistische uitstootcijfers gedwongen hun bedrijf te stoppen. Tegelijkertijd ontvangt Tata Steel €2 miljard plus honderden miljoenen per jaar tot 2040 uit het klimaatfonds om te verduurzamen. Dit terwijl Tata aantoonbare gezondheidsschade oplevert in de directe omgeving en met staalslakken op tientallen locaties milieuschade heeft veroorzaakt.
Het Urgenda-arrest uit 2019 dwong tot een drastische CO2-reductie binnen één jaar tijd, met productiebeperkingen voor kolencentrales tot gevolg. Enkele jaren later kwam daar een klimaatfonds bovenop met een pakket aan maatregelen van €28 miljard dat op papier een temperatuurverlaging van 0,000036 graden zou bewerkstelligen. Subsidies vlogen naar zonnepanelen, windmolens, warmtepompen, elektrische auto’s, batterijen en CO2-opslag. Het doel was om Nederland volledig te elektrificeren, maar hierbij is geen acht geslagen op de capaciteit van het stroomnet. Want om al die klimaatmaatregelen effectief te krijgen, moeten er tot 2050 50.000 transformatorhuisjes, honderden hoogspanningsstations en 100.000 kilometer extra kabel bijkomen, in een land waar vanwege stikstofuitstoot slechts mondjesmaat gebouwd mag worden. Door de met subsidie aangeschafte zonnepanelen en elektrische auto’s is het stroomnet zwaar overbelast, staan inmiddels 14.000 bedrijven op de lijst voor een stroomaansluiting en komen daar nu ook huishoudens bij. Maar we blijven wel datacenters accommoderen, terwijl deze inmiddels net zoveel elektriciteit verbruiken als twee miljoen huishoudens en naar verwachting de komende jaren nog in verbruik zullen verdriedubbelen. Tel daarbij op dat onze ‘schone’ energie elders grote gezondheids- en milieuschade veroorzaakt: kobalt uit Congolese mijnen met kinderarbeid, lithium uit Chili en Bolivia met uitgedroogde ecosystemen, zeldzame aardmetalen uit China met zware grond- en watervervuiling én radioactief afval.
En dan te bedenken dat de Nederlandse CO2 uitstoot wereldwijd maar 0,4% is.
2. Wie nu nog wat kan, is vaak al weg
Nederland kent vrijwel geen vakmanschap meer. Dertig jaar lang is theoretisch onderwijs verheerlijkt en zijn vakopleidingen gesloten of uitgekleed. We hebben een chronisch tekort aan elektriciens, installateurs, monteurs en vakmensen in weg- en waterbouw op mbo-niveau en een acuut tekort aan werktuigbouwkundigen, elektrotechnici, mechatronici en civiel ingenieurs op hbo- en wo-niveau. Daar komt nog bij dat op voornoemde vakgebieden ook een tekort aan vakdocenten is. We hebben dus niet alleen een tekort aan vakmensen, we kunnen ze ook niet meer opleiden. En dan wordt duidelijk dat een land dat decennialang zijn vakmensen heeft gedegradeerd tot lagere beroepen, ze niet met een nieuwe beleidsnota kan terugroepen.
Bedrijven vertrekken. Shell, Unilever en DSM hebben inmiddels hun zetel buiten Nederland geplaatst. Vooralsnog zijn de Nederlandse activiteiten van deze bedrijven intact gebleven, maar net als andere bedrijven investeren ze niet meer in Nederland. Alleen al in het Rotterdamse havengebied liggen volgens het Havenbedrijf inmiddels driehonderd projecten stil en de de-industrialisatie is landelijk nog nooit zo hoog geweest. Boskalis verplaatst steeds meer onderdelen naar Abu Dhabi omdat ze hier vrijwel geen kenniswerkers meer kunnen krijgen en ASML is na dreiging met vertrek alleen gebleven nadat het een aanpassing op het expat-belastingregime kreeg. Elk bedrijf noemt dezelfde drie redenen om niet meer in Nederland te investeren: complexe regelgeving, hoge energiekosten en een overvol stroomnet. Drie redenen die direct een gevolg zijn van de beleidskeuzes die we hiervoor hebben gezien.
Boeren vertrekken. Het aantal landbouwbedrijven is in 25 jaar gehalveerd. Een klein deel heeft zich recentelijk vrijwillig laten uitkopen. Het merendeel is gestopt door een cumulatie van regeldruk, lage marges, opvolgingsproblemen en een overheid die elke paar jaar op gemaakte afspraken terugkomt. Nederland offert de eigen voedselzekerheid op en haalt voedsel van duizenden kilometers verderop, waar boeren onder veel lichtere milieunormen werken dan onze eigen boeren krijgen opgelegd. Het milieuprobleem wordt daarmee niet opgelost, alleen verplaatst.
Mensen vertrekken. Vanaf 2010 hebben netto ongeveer 170.000 mensen van Nederlandse afkomst het land verlaten en die uitstroom zet onverminderd door. Maar ook het aantal kennismigranten van buiten de Europese Unie is inmiddels met bijna 40% gedaald als gevolg van complexe regelgeving om in Nederland te kunnen werken. Tegelijkertijd is de asielinstroom sinds 2015 structureel hoog, zijn woningmarkt en sociale voorzieningen volledig vastgelopen en worden geen maatregelen getroffen om daar meer balans in te brengen. We exporteren kapitaal en talent terwijl we tegelijkertijd armoede importeren.
Door alle regels die Nederland nu rijk is, blokkeren we effectief groei en welvaart en krimpt de waarde-creërende economie. Tegelijkertijd groeit de waarde-onttrekkende economie, vertrekken de kapitaalkrachtigen en komen er steeds meer kapitaalbehoeftigen bij. Dat houdt geen enkel land lang vol.
3. Geen weg meer terug
Nederland vergrijst. Die kennis is er al vijftig jaar en even zo lang hebben wij daar geen voorzorgsmaatregelen tegen genomen behalve door de pensioenleeftijd op te rekken en sociale voorzieningen uit te kleden. Het afgelopen jaar heeft de overheid € 29 miljard uit algemene middelen bijgedragen om de AOW-tekorten aan te vullen, wat de komende jaren verder zal oplopen richting de € 40 miljard per jaar. Een steeds groter deel van het overheidsbudget zal dus aangewend moeten worden om verplichtingen uit het verleden te handhaven, waardoor steeds minder geld beschikbaar is voor onderwijs, infrastructuur en sociale voorzieningen.
Maar misschien nog funester is dat de mensen die nog geleerd hebben hoe ze zelf moeten nadenken en hun vak moeten uitoefenen, de komende jaren in groten getale met pensioen gaan of al zijn. Dus als we al besluiten om vakmanschap te herintroduceren, wie gaat deze mensen opleiden? Wie gaat hen in de praktijk de kneepjes van het vak bijleren? Nog los van het feit dat we daar niet genoeg mensen meer voor hebben, hebben we ook de tijd niet meer. Want het vakmanschap dat wij in dertig jaar de nek hebben omgedraaid, kostte zeker drie generaties om op te bouwen. Kwijt is dan ook echt kwijt.
Daarbovenop hebben wij ons juridisch vastgelegd in beslissingen die de komende decennia doorlopen. Het Urgenda-arrest en de Stikstofuitspraak zijn door de hoogste rechterlijke instanties uitgesproken en daarmee onomkeerbaar. Veel EU-verplichtingen, waaronder die over asiel, handel en monetair beleid, zijn vastgelegd in verdragen en kunnen alleen worden opgezegd door uit de EU te stappen. Een regering die waarlijk wil hervormen, zal bereid moeten zijn uit de eigen instituties te stappen. Maar die bereidheid is er veelal niet bij een regeringsapparaat dat zelf baat heeft bij behoud van de status quo.
Achter dit alles ligt het onoverkomelijke probleem dat het sociale weefsel in Nederland zo is verdund dat het bijna uit elkaar valt. De kennisoverdracht over generaties heen, de innovaties uit noodzaak, de betrokkenheid bij de omgeving en de verantwoordelijkheid voor het eigen handelen zijn met centraal beleid ingeruild voor comfort, gemak en de instelling dat een ander het maar moet oplossen. De Nederlandse koopmansgeest is al jaren aan ernstige atrofie onderhevig. Hij verdween naar de achtergrond omdat we dachten hem niet meer nodig te hebben en komt pas terug als duidelijk wordt dat we nooit zonder hadden gekund.
De geopolitieke realiteit
Terwijl wij de afgelopen dertig jaar druk waren met de bestuurlijke verbouwing van Nederland, heeft de rest van de wereld niet stilgezeten. De wereldorde waarin Nederland na de Tweede Wereldoorlog beschut zat, is aan het verschuiven en onze bondgenoten zijn niet meer wat ze waren. Toch krijgen wij hier nauwelijks wat van mee.
Wat ons wel elke dag bereikt is hoe slecht landen als Rusland, China en Iran zijn, hoe hun economieën corrupt zijn en hun bevolking wordt onderdrukt. Hierbij wordt ons telkenmale voorgehouden dat wij de enige echte democratie zijn en onze waarden universeel. Vanuit die morele superioriteit hoeven wij niet te kijken naar wat onze ‘vijanden’ inmiddels hebben opgebouwd en wij in de tussentijd hebben afgebroken. Wij zijn immers ‘de goeden’ en goede mensen hoeven geen rekening te houden met de realiteit. En zo zijn we door diezelfde realiteit nu ingehaald.
1. Strijden tegen schaduwen
Vanuit het hart van de Europese Unie regeren bureaucraten die menen dat elk probleem vanachter hun bureau is op te lossen. Hoe complexer de werkelijkheid, hoe meer regels, richtlijnen en actieplannen er nodig zijn om haar naar een gewenste realiteit om te bouwen. Wie buiten de werkelijkheid opereert, zal er ook niet op afgerekend worden als de werkelijkheid zich weigert aan te passen. En wie nooit wordt afgerekend op resultaat, hoeft ook geen verantwoordelijkheid te nemen als het anders loopt. Voor elk intern probleem is immers ook een externe oorzaak aan te wijzen.
Dat de hele Europese Unie in razend tempo de-industrialiseert ligt dan ook niet aan de hoge energieprijzen en een overmaat aan regels. Nee, dat komt door oneerlijke concurrentie uit China. Dus voeren we importheffingen in op onze grootste Chinese importproducten, zonder er rekening mee te houden dat wij voor onze magneten, aardmetalen en vooral de milieuvervuilende raffinage daarvan, vrijwel volledig afhankelijk zijn van China en onze industrie volledig zal instorten wanneer China zijn export op deze producten verder beperkt, zoals het in 2025 al heeft gedaan.
Dat er al ruim vier jaar een gruwelijke oorlog in Oekraïne woedt, komt niet door het complete onvermogen van Europese leiders om diplomatie te bedrijven en te zoeken naar oplossingen. Nee, dat komt omdat Rusland ons wil aanvallen om onze democratieën te ontwrichten. Volgens diezelfde bronnen staat Rusland ook al vier jaar economisch en militair op instorten. Dus gaan we nu het 21e sanctiepakket optuigen tegen een land dat zich economisch inmiddels vrijwel volledig heeft ontkoppeld, proberen we € 210 miljard aan bevroren Russische tegoeden toe te eigenen zodat we de oorlog in Oekraïne nog een jaar langer kunnen financieren en reserveren we nu onder ReArm Europe € 800 miljard om ons compleet wegbezuinigd defensieapparaat nieuw leven in te blazen. Terwijl de sancties op Rusland tot nu toe vooral Europa zelf schade hebben berokkend, groeit de Russische economie lustig door. Maar belangrijker nog, wij hebben Rusland in de armen van China gedreven, waarmee het nu een nieuw machtsblok vormt.
Dat steeds meer mensen op ‘populistische’ partijen stemmen, komt niet omdat de EU de rechten en belangen van het eigen volk systematisch uitholt, maar omdat buitenlandse vijanden zich inmengen en desinformatie verspreiden. Dus hebben wij de Digital Services Act dat sociale mediabedrijven censureert om ons te beschermen tegen onwelgevallige meningen, wordt eind dit jaar de EUDI Wallet uitgerold waarmee we straks geen enkele privacy meer hebben maar al onze data wel lekker handig in één app staan en staat een programmeerbare digitale euro op de planning die uiteraard niet geprogrammeerd gaat worden, totdat het wel moet.
“Wie met monsters vecht, moet opletten dat hij zelf geen monster wordt.”
Nietzsche, Jenseits von Gut und Böse, 1886.
2. Het einde van de Westerse hegemonie
De afgelopen 75 jaar hebben wij kunnen schuilen onder de Amerikaanse paraplu die door middel van ‘peace through strength’ het hele Westen beschermde tegen de ‘barbaren’ buiten het Westen. Maar die tijd is voorbij. Militair zijn de VS nog steeds de grootste, maar economisch staan ze aan de afgrond. De staatsschuld nadert de $ 40 biljoen en de rentebetalingen bedragen inmiddels $ 88 miljard per maand, meer dan defensie en onderwijs tezamen.
Dat een land met zoveel schuld niet eindeloos kan blijven sanctioneren, bevriezen en uitsluiten, ontgaat alleen het Westen zelf. De rest van de wereld heeft de les van het sanctioneren van westerse handel- en betaalsystemen en het bevriezen van centrale banktegoeden goed begrepen: wie afhankelijk is van het westerse financiële systeem, is overgeleverd aan westerse politieke grillen. Sindsdien bouwen veel niet-westerse landen hun dollartegoeden af, door deze te vervangen door goud of - wat steeds beter mogelijk is - te handelen in yuan. Omdat er minder in dollars wordt gehandeld, hebben de VS steeds minder mogelijkheden om nieuwe schuldpapieren uit te geven en wordt hun staatsschuld snel onhoudbaar. De Amerikanen proberen de Westerse hegemonie te redden door op AI, datacenters en olietoevoer de strijd met China aan te gaan en de import van Chinese producten met tarieven te beperken. Maar in feite is sprake van een enorme bubbel die gaat barsten zodra China Amerikaanse schuldpapieren verkoopt of de toevoer van aardmetalen of halfgeleiders beperkt. De tijdbom tikt en de VS weten het, met als gevolg dat we de afgelopen maanden wat bijzondere Amerikaanse acties hebben gezien zoals de regime change in Venezuela, het opeisen van Groenland en recentelijk de aanval op Iran.
Die laatste militaire ingreep heeft de hele wereld laten zien hoe verzwakt de VS inmiddels zijn. Amerika bombardeerde, Iran sloot de Straat van Hormuz. Amerika betrok regionale bondgenoten, Iran viel de regionale bondgenoten aan en Amerika laat hen nu zelf opdraaien voor de schade. Amerika dreigde met deadlines, Iran liet zich niet intimideren en Amerika moest die deadlines keer op keer inslikken.
Amerika vocht militair, Iran won economisch. De maandenlange afsluiting van de Straat van Hormuz heeft de wereldhandel op de knieën gebracht, zou op zeer korte termijn tot een massale dump van Amerikaans schuldpapier hebben geleid en onherroepelijk tot de instorting van de Amerikaanse economie. Om tot een staakt-het-vuren te komen, waarbij Iran de Straat van Hormuz weer opent, moeten de Amerikanen nu de sancties opheffen, de bevroren Iraanse tegoeden vrijgeven, hun militaire aanwezigheid in de regio afbouwen, zich verbinden aan een wederopbouwpakket voor Iran en beloven geen nieuwe sancties op te leggen.
Honderd dagen oorlog kostte de Iraniërs vele mensenlevens en enorme infrastructurele schade, maar bracht hen regionale dominantie. Honderd dagen oorlog kostte de Amerikanen $ 50 miljard, hoge inflatie en het definitieve einde van de wereldhegemonie.
UPDATE: Op 20 juni heeft Iran de Straat van Hormuz opnieuw gesloten. De reden is dat Israël zich niet aan de overeenkomst tussen de VS en Iran gebonden voelt en Libanon is blijven bombarderen. Volgens Iran maakt het stoppen van de bombardementen op Libanon expliciet deel uit van de overeenkomst, die daarmee binnen luttele dagen alweer geschonden is. Analisten waarschuwen dat de wereldeconomie deze schok niet veel langer kan opvangen.
3. De opkomst van de multipolaire wereldorde
Terwijl het Westen de afgelopen tien tot vijftien jaar steeds vaker naar sancties greep om zijn positie te verdedigen, bouwde China rustig zijn eigen orde op. Voor SWIFT kwam CIPS, het Chinese betalingssysteem dat inmiddels door tientallen landen wordt gebruikt. Voor de westerse ontwikkelingsbanken kwamen de New Development Bank en het Belt and Road-initiatief, met honderden miljarden aan investeringen in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Voor G7 kwam BRICS+, met een veel groter deel van de wereldbevolking aan boord en een BBP dat gecorrigeerd voor koopkracht dat van de G7 overtreft.
Elke keer dat wij met sancties, tarieven en militaire interventie onze wil aan andere landen probeerden op te leggen, zag China een kans. Wij sanctioneerden Venezolaanse en Iraanse olie en stopten met de import van Russische olie en gas, China kocht het allemaal op met fikse kortingen. Wij verboden ASML om geavanceerde chipmachines aan China te leveren, China bouwt nu met onbeperkte staatssteun zijn eigen lithografie-industrie via SMEE, SiCarrier en AMIES. Wij sanctioneerden Chinese AI-bedrijven, China gebruikte het als reden om een complete eigen AI-stack te ontwikkelen, van chips tot foundation models. Met zijn enorme voorraad aan zeldzame aardmetalen is China wereldleider op het gebied van zonnepanelen, elektrische auto’s, windturbines, batterijen en magneten. En wat betreft duurzame energie en onderzoek naar waterstof en kernenergie lopen de Chinezen inmiddels voor op de rest van de wereld. Gecorrigeerd voor koopkracht is China inmiddels ‘s werelds grootste economie en met een machtig defensieapparaat is het geen land om te negeren of tegen je in het harnas te jagen.
Toch doen we precies dat. We heffen tarieven, sanctioneren Chinese bedrijven en buitelen over elkaar heen om China en de rest van de wereld te vertellen wat voor autoritair, akelig land China toch is. En China reageert, niet met scheldpartijen op sociale media, maar met handel. President Trump bezocht onlangs Beijing met een zware handelsdelegatie en vertrok met lege handen. Sterker nog, tijdens het staatsbezoek verbood China de import van Nvidia's nieuwste chip, terwijl Nvidia-topman Jensen Huang mee was om een doorbraak te forceren.
Vijf dagen later was president Poetin te gast in diezelfde Great Hall of the People en tekende in twee dagen veertig overeenkomsten en een gezamenlijke verklaring over een multipolaire wereldorde gebaseerd op gelijkheid, wederzijds respect en internationaal recht. Twee landen die door het Westen jarenlang zijn weggehoond als autoritaire mensenrechtenschenders, verkondigen nu de waarden die het Westen heeft verlaten en bouwen samen aan een nieuwe wereldorde waarin het Westen geen rol van belang meer zal spelen.
Tot slot
De Nederlandse welvaart is gebouwd op zekerheden die geen van alle meer vanzelfsprekend zijn. De komende jaren zullen wij gaan ervaren wat het betekent als slechte leiders niet meer kunnen schuilen achter werelddominantie en een accumulatie van oude welvaart waaruit de rekeningen van hun beleid werden betaald. Onze zekerheden zullen wegvallen en dat zal pijn doen. Maar in elke werkelijke verandering schuilen ook werkelijke kansen. Daar gaan we het de volgende keer over hebben.
Mijn substack is gratis en dat blijft zo. Maar feiten boven tafel krijgen kost tijd. Vindt u dit werk waardevol, overweeg dan een vrijwillige bijdrage. Dat kan ook via Ideal.
100% mee eens en mooi verwoord weer. Het geeft vorm aan gevoelens en observaties die ik ook al langer heb.
Ik begin me af te vragen of er een beginpunt is, het begin van de neergaande spiraal. Langzamerhand denk ik een connectie te zien met bepaalde geopolitieke gebeurtenissen. Geen complot, een observatie, die misschien kant noch wal raakt, of waar misschien een kern van waarheid inzit.
De geopolitiek is misschien wel veel bepalender dan we denken, ook in het verleden. Die 30 jaar die jij noemt komt ongeveer overeen met het begin van het neoliberale tijdperk. De val van de muur in 1989, en de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991. Het einde van de geschiedenis zullen we maar zeggen (Fukuyama). Tot die tijd was er een soort balans. In West Europa regelde de overheid veel dingen. Huisvesting, energie voorziening, ziektekosten, OV etc. etc. De pure kapitalist zou dit communistisch noemen denk ik. Tot die tijd hadden we zelfs een Communistische partij in Nederland net als in de andere Europese landen. In Italië en Frankrijk, en in Nederland was de CP groot vanwege hun activiteiten in het verzet in WO2. In 1991 ging de CPN op in Groen Links. Weer die datum.
Wat een feest van marktwerking had moeten worden is uiteindelijk verzand in een warboel van regels en semi-overheids instellingen. De overheid is er niet meer om zaken te regelen, maar om regels op te leggen aan burgers. Het is eigenlijk ironisch (of heel vreselijk) dat de invoering van de marktwerking (mede mogelijk gemaakt door sociaal democraten als Wim Kok en Tony Blair) niet heeft geresulteerd in een kleinere overheid, maar juist in een waterhoofd overheid. Dit is toch een gotspe? het streven naar minder overheid resulteert in meer overheid. Die zich ondertussen als een gevaarlijk collectief instituut gedraagt. De meesten vinden het best, want alles gaat nog best wel goed denken ze. Dat je je tegenwoordig als alleenstaande geen huis meer kunt veroorloven en dat tweeverdieners een krankzinnig druk leven hebben om de eindjes aan elkaar te knopen in vergelijking tot vroeger tijden zien ze niet, net als de bekende kikkers in de pan met opwarmend water. Natuurlijk is er meer aan de hand. Technische ontwikkelingen blijken lang niet altijd een zege te zijn maar zorgen voor een gigantische data overload. De hele wereld komt binnen en moet worden gered. Dat past niet meer in ons jagers/verzamelaar brein. Kan helemaal niet. De teller van het aantal arbeids ongeschikten gaat richting dfe 1 miljoen. Dn is er toch iets behoorlijk mis zou je denken.
'Wij' hadden de koude oorlog gewonnen en de rest van de wereld zou ons volgen want een sociaal democratische samenleving zou iedereen moeten willen. Dachten ze.
Zitten we daarom nu met de gebakken peren? Vanaf die tijd zijn ook de traditionele zuilen verdwenen, de ziel is eruit. Alles werd commercieel, en materialisme vierde hoogtij. De relatieve soberheid van de jaren 50 en 60 verdween. Ik heb al langer het gevoel dat we tot ongeveer de jaren 90 een soort redelijke balans hadden tussen kapitalisme en communisme. Een pragmatisch midden. Ik weet niet of er een definitie of een woord bestaat voor die periode. Een staatsvorm die we op papier nog steeds hebben, maar die verzand is in draaideur baantjes, handige babbelaars die carrière maken in de politiek in plaats van inhoudelijk ook maar ergens kennis van te hebben. Kijk eens naar het lijstje eerste ministers sinds de tweede wereld oorlog. Ingenieurs, pragmatische mensen. en waar we nu mee zitten.
Ik ben met je eens dat we waarschijnlijk te laat zijn, het is niet meer terug te draaien.
Misschien ben ik nostalgisch en dat is ook een doodzonde. Je moet vooral met je tijd meegaan, hoe krankzinnig de richting ook is. Moest het maar eens kwijt.
Indrukwekkend artikel. Heb het twee keer gelezen om goed te beseffen hoe schrikbarend slecht het is gesteld met dit landje en West-Europa. Las enige tijd bijvoorbeeld dat de studierichting werktuigbouwkunde in Delft geen Nederlandse studenten meer toelaat vanwege voorkeur voor buitenlandse studenten. Zoals in dit artikel ook staat: vakbekwame, Nederlandse technici verdwijnen geleidelijk. Het technisch onderwijs is hier om zeep geholpen (of gedegradeerd). En de asielimport blijkt ook geen arts, technicus of "waarde-creërend" te zijn. Uitzonderingen daargelaten. De werkende en belastingbetalende Nederlander vertrekt of gaat met pensioen en hun plaatsen worden ingenomen door de ontvangers van uitkeringen e.d. En onze politici maar roepen dat b.v. de AOW onbetaalbaar wordt. Hoe zou dat nu komen......?