Uw beschrijving van rechtvaardigheid en eerlijkheid richt zich sterk op de procedurele dimensie. Dat is een noodzakelijk uitgangspunt, maar onvoldoende. Eerlijkheid als maatschappelijk en institutioneel beginsel reikt verder dan correcte toepassing van vooraf vastgestelde regels. Zij omvat ook de redelijkheid van die regels, de reële toegankelijkheid van het proces en de uitlegbaarheid en proportionaliteit van de uitkomsten.
Daarbij speelt nog een essentieel element: eerlijkheid wordt mede ervaren. Dat is geen pleidooi voor subjectivisme, maar de erkenning dat legitimiteit ontstaat in de interactie tussen institutie en burger. Een procedure kan formeel correct zijn en toch haar eerlijkheidsclaim ondermijnen wanneer zij als vernederend, ondoorzichtig of afstandelijk wordt beleefd. Procedurele zuiverheid zonder maatschappelijke herkenbaarheid is op termijn niet houdbaar.
Hetzelfde geldt voor rechtvaardigheid. Ook die is geen eigenschap die instituties of actoren zichzelf kunnen toekennen. Rechtvaardigheid is het resultaat van een systeem van checks and balances, waarin wetgever, rechterlijke macht, hoger beroep, toezicht, rechtswetenschap en publieke legitimiteit elkaar wederzijds begrenzen. Publieke legitimiteit vertaalt zich hier in vertrouwen in de rechtsstaat. Wanneer uitspraken structureel worden ervaren als onbegrijpelijk, willekeurig of partijdig, erodeert dat vertrouwen. Dat is geen juridisch criterium, maar wel een politiek en institutioneel alarmsignaal dat niet genegeerd kan worden.
In uw betoog fungeert Venezuela als een definitief keerpunt van een internationale rechtsorde die al langer aan erosie onderhevig was. Veel commentaren verwijzen terecht naar de erbarmelijke omstandigheden in het land. Voor velen voelde het beroep op het non-interventiebeginsel echter als een vijgenblad voor onbelemmerde onderdrukking van de eigen bevolking. Dat heeft diep geknaagd aan het gevoel van rechtvaardigheid en eerlijkheid dat aan die orde werd toegeschreven.
Het internationaal recht zal daarom een nieuw evenwicht moeten vinden tussen de rechten van staten en de rechten van burgers binnen die staten. Soevereiniteit kan geen vrijbrief zijn voor regeringen om zich, met een beroep op internationaal recht, te onttrekken aan verantwoordelijkheid voor systematische onderdrukking, maatschappelijke ontwrichting en massale emigratie.
In dit specifieke geval was de Venezolaanse regering bovendien niet eens legitiem. Tegelijkertijd is het evident dat het optreden van de Verenigde Staten niet werd ingegeven door zorg voor het welzijn van de Venezolaanse bevolking. De verklaringen over motieven en doelstellingen waren juist opvallend eerlijk in hun erkenning van onverbloemd Amerikaans eigenbelang.
Daartegenover staat de evaluatie van de genocide in Rwanda, waar velen achteraf juist concludeerden dat de ‘internationale gemeenschap’ had móéten ingrijpen. Dat gebeurde destijds niet, mede door de eigen, vaak verlammende dynamiek van besluitvorming in VN-verband. Precies dat falen werd door Rubio aangevoerd als argument voor een unilaterale Amerikaanse actie in Venezuela. Daarmee worden ook de structurele beperkingen zichtbaar van het VN-mandaatdenken, dat evenzeer tekortschiet in dossiers als Gaza en Oekraïne.
Ik zou Venezuela daarom niet presenteren als het definitieve einde van de internationale rechtsorde, maar als een politiek en institutioneel alarmsignaal. Een signaal dat de internationale gemeenschap dwingt te werken aan herstel van die orde: herstel van effectief internationaal mandaat voor corrigerend optreden, en vooral aan het oplossen van de fundamentele spanning tussen soevereiniteit als recht van staten en de rechten van burgers binnen die staten.
Dank voor uw uitgebreide reactie. Dat ernstig onrecht soms om ingrijpen vraagt, is precies waarom in 1945 de Verenigde Naties zijn opgericht. Het VN-mandaat is bedoeld om collectieve legitimiteit te geven aan ingrijpen in soevereine staten, juist om te voorkomen dat individuele landen dit op eigen gezag doen.
Dat resoluties in de Veiligheidsraad soms worden geblokkeerd is een reëel probleem, maar geen rechtvaardiging om dan maar eenzijdig soevereiniteit te schenden. In dat opzicht verschilt de Amerikaanse rechtvaardiging voor Venezuela principieel niet van de Russische rechtvaardiging voor optreden in Oost-Oekraïne: in beide gevallen wordt recht vervangen door zelf toegekende morele oordelen.
Dat is het punt wat ik in mijn artikel maak. Wanneer eerlijkheid en rechtvaardigheid worden losgekoppeld van een juridisch kader en moreel worden ingevuld, ontstaat geen sterkere rechtsorde maar moreel verpakte machtspolitiek, vooral door westerse landen die hun eigen waarden als universeel en moreel superieur beschouwen ten opzichte van andere landen.
Syrië laat zien waar dat toe kan leiden. Het afzetten van Assad werd in het Westen moreel gelegitimeerd als het verwijderen van een dictator. Het resultaat is dat er nu met westerse steun een repressief IS-bewind zit dat minderheden als Koerden, Druzen en christenen vervolgt en uitmoordt. Dat onderstreept maar weer eens waarom goede intenties en moraliteit op zichzelf onvoldoende zijn om vrijheid en veiligheid te waarborgen.
U punt is duidelijk. Ik pleit er niet voor om het juridisch kader moreel in te vullen. Het gelijkstellen van de actie in Venezuela en de oorlog tegen Oekraïne deel ik niet. Mijn punt is dat eerlijkheid en rechtvaardigheid in laatste instantie getoetst wordt aan de gevoelens van het publiek. Bij het non-interventie beginsel is daar een probleem. Daarmee is het geen pleidooi om dat juridisch kader over de schutting te gooien, maar om oplossingen te zoeken voor de spanning die het publiek voelt bij dictators die hun eigen bevolking onderdrukken. Over de rol van de VN veiligheidsraad gaan ook stemmen op om daar bijvoorbeeld de samenstelling aan te passen aan de nieuwe verhoudingen in de wereld. The times they’re changing
Dank voor je mooie artikel. Feilloos terug te leggen naar hoe politiek bedreven wordt in alle categorieën, landelijk, Europees, wereld...
De verkooptechnieken van moreel juist, veiligheid, anti criminaliteit, noem ze maar worden steeds breder ingezet!
Denk even terug aan Corona, discriminatie was plotseling toegestaan. Big Brother die met cameras op elke straathoek alles ziet, registreert en de data tot in de eeuwigheid mag bewaren. Digitale betaalmiddelen die er doorheen gedrukt worden....
Ik ben het met u eens maar waarschijnlijk om andere reden. Regels en procedures bieden houvast. Het is van Russen bekend dat ze erg legalistisch denken hetgeen helemaal niet verwonderlijk is gelet op hun geschiedenis na 1917. De regels houden het deksel op de heksenketel. Morele dimensies geuit door hegemoniale machten zijn vooral vals en onecht en vertroebelen de verhoudingen.
De Verenigde Staten hebben een track record van buitenlandse interventies, te beginnen bij de Barbary Wars en als recentste voorbeeld Venezuela. Het is alsof je mannen kwalijk neemt dat ze bier drinken en winden laten wanneer je denkt dat de VS op hun gedrag kunt aanspreken door middel van een moreel appel. Wat mij altijd verbaasd heeft, is dat niemand ooit gevraagd heeft aan Collin Powell toen hij in die grote zaal van de VN stond: ''Maar meneer Powell, hoe haalt u het in uw hoofd om een massavernietigingswapen hier naar binnen te halen?'' Of die farce over bentoniet een massavernietingswapen dat je bij de bouwmarkt kan kopen. En zo gaat het maar door.
In mijn visie zijn er slechts een paar landen die er toe doen, de grootste jongens op de het schoolplein, die uitmaken hoe de onderlinge verhoudingen liggen, en waarbij af en toe een dreumes een paar klappen krijgt. Omdat van elkaar weten dat ze zelf in de strijd ernstig beschadigd zouden kunnen raken. Een wereldoorlog is het equivalent daarvan. Beter is het om proxy wars op het gebied van de vazallen uit te vechten. Daarmee is de moraal al uit het raam gevlogen en kunnen de regels en procedures dienen om de conflicten beheersbaar te houden. Ik geloof dat Mearsheimer er ook zo over denkt. Althans van hem zijn de woorden: ''I wouldn't trust any superpower, not even America and I am an American.''
Het westen in verval, wie de internationale politiek volgt kan niet anders dan tot die conclusie komen denk ik. Dank voor dit artikel.
Uw beschrijving van rechtvaardigheid en eerlijkheid richt zich sterk op de procedurele dimensie. Dat is een noodzakelijk uitgangspunt, maar onvoldoende. Eerlijkheid als maatschappelijk en institutioneel beginsel reikt verder dan correcte toepassing van vooraf vastgestelde regels. Zij omvat ook de redelijkheid van die regels, de reële toegankelijkheid van het proces en de uitlegbaarheid en proportionaliteit van de uitkomsten.
Daarbij speelt nog een essentieel element: eerlijkheid wordt mede ervaren. Dat is geen pleidooi voor subjectivisme, maar de erkenning dat legitimiteit ontstaat in de interactie tussen institutie en burger. Een procedure kan formeel correct zijn en toch haar eerlijkheidsclaim ondermijnen wanneer zij als vernederend, ondoorzichtig of afstandelijk wordt beleefd. Procedurele zuiverheid zonder maatschappelijke herkenbaarheid is op termijn niet houdbaar.
Hetzelfde geldt voor rechtvaardigheid. Ook die is geen eigenschap die instituties of actoren zichzelf kunnen toekennen. Rechtvaardigheid is het resultaat van een systeem van checks and balances, waarin wetgever, rechterlijke macht, hoger beroep, toezicht, rechtswetenschap en publieke legitimiteit elkaar wederzijds begrenzen. Publieke legitimiteit vertaalt zich hier in vertrouwen in de rechtsstaat. Wanneer uitspraken structureel worden ervaren als onbegrijpelijk, willekeurig of partijdig, erodeert dat vertrouwen. Dat is geen juridisch criterium, maar wel een politiek en institutioneel alarmsignaal dat niet genegeerd kan worden.
In uw betoog fungeert Venezuela als een definitief keerpunt van een internationale rechtsorde die al langer aan erosie onderhevig was. Veel commentaren verwijzen terecht naar de erbarmelijke omstandigheden in het land. Voor velen voelde het beroep op het non-interventiebeginsel echter als een vijgenblad voor onbelemmerde onderdrukking van de eigen bevolking. Dat heeft diep geknaagd aan het gevoel van rechtvaardigheid en eerlijkheid dat aan die orde werd toegeschreven.
Het internationaal recht zal daarom een nieuw evenwicht moeten vinden tussen de rechten van staten en de rechten van burgers binnen die staten. Soevereiniteit kan geen vrijbrief zijn voor regeringen om zich, met een beroep op internationaal recht, te onttrekken aan verantwoordelijkheid voor systematische onderdrukking, maatschappelijke ontwrichting en massale emigratie.
In dit specifieke geval was de Venezolaanse regering bovendien niet eens legitiem. Tegelijkertijd is het evident dat het optreden van de Verenigde Staten niet werd ingegeven door zorg voor het welzijn van de Venezolaanse bevolking. De verklaringen over motieven en doelstellingen waren juist opvallend eerlijk in hun erkenning van onverbloemd Amerikaans eigenbelang.
Daartegenover staat de evaluatie van de genocide in Rwanda, waar velen achteraf juist concludeerden dat de ‘internationale gemeenschap’ had móéten ingrijpen. Dat gebeurde destijds niet, mede door de eigen, vaak verlammende dynamiek van besluitvorming in VN-verband. Precies dat falen werd door Rubio aangevoerd als argument voor een unilaterale Amerikaanse actie in Venezuela. Daarmee worden ook de structurele beperkingen zichtbaar van het VN-mandaatdenken, dat evenzeer tekortschiet in dossiers als Gaza en Oekraïne.
Ik zou Venezuela daarom niet presenteren als het definitieve einde van de internationale rechtsorde, maar als een politiek en institutioneel alarmsignaal. Een signaal dat de internationale gemeenschap dwingt te werken aan herstel van die orde: herstel van effectief internationaal mandaat voor corrigerend optreden, en vooral aan het oplossen van de fundamentele spanning tussen soevereiniteit als recht van staten en de rechten van burgers binnen die staten.
Dank voor uw uitgebreide reactie. Dat ernstig onrecht soms om ingrijpen vraagt, is precies waarom in 1945 de Verenigde Naties zijn opgericht. Het VN-mandaat is bedoeld om collectieve legitimiteit te geven aan ingrijpen in soevereine staten, juist om te voorkomen dat individuele landen dit op eigen gezag doen.
Dat resoluties in de Veiligheidsraad soms worden geblokkeerd is een reëel probleem, maar geen rechtvaardiging om dan maar eenzijdig soevereiniteit te schenden. In dat opzicht verschilt de Amerikaanse rechtvaardiging voor Venezuela principieel niet van de Russische rechtvaardiging voor optreden in Oost-Oekraïne: in beide gevallen wordt recht vervangen door zelf toegekende morele oordelen.
Dat is het punt wat ik in mijn artikel maak. Wanneer eerlijkheid en rechtvaardigheid worden losgekoppeld van een juridisch kader en moreel worden ingevuld, ontstaat geen sterkere rechtsorde maar moreel verpakte machtspolitiek, vooral door westerse landen die hun eigen waarden als universeel en moreel superieur beschouwen ten opzichte van andere landen.
Syrië laat zien waar dat toe kan leiden. Het afzetten van Assad werd in het Westen moreel gelegitimeerd als het verwijderen van een dictator. Het resultaat is dat er nu met westerse steun een repressief IS-bewind zit dat minderheden als Koerden, Druzen en christenen vervolgt en uitmoordt. Dat onderstreept maar weer eens waarom goede intenties en moraliteit op zichzelf onvoldoende zijn om vrijheid en veiligheid te waarborgen.
U punt is duidelijk. Ik pleit er niet voor om het juridisch kader moreel in te vullen. Het gelijkstellen van de actie in Venezuela en de oorlog tegen Oekraïne deel ik niet. Mijn punt is dat eerlijkheid en rechtvaardigheid in laatste instantie getoetst wordt aan de gevoelens van het publiek. Bij het non-interventie beginsel is daar een probleem. Daarmee is het geen pleidooi om dat juridisch kader over de schutting te gooien, maar om oplossingen te zoeken voor de spanning die het publiek voelt bij dictators die hun eigen bevolking onderdrukken. Over de rol van de VN veiligheidsraad gaan ook stemmen op om daar bijvoorbeeld de samenstelling aan te passen aan de nieuwe verhoudingen in de wereld. The times they’re changing
Interessant! Dank.
Dank voor je mooie artikel. Feilloos terug te leggen naar hoe politiek bedreven wordt in alle categorieën, landelijk, Europees, wereld...
De verkooptechnieken van moreel juist, veiligheid, anti criminaliteit, noem ze maar worden steeds breder ingezet!
Denk even terug aan Corona, discriminatie was plotseling toegestaan. Big Brother die met cameras op elke straathoek alles ziet, registreert en de data tot in de eeuwigheid mag bewaren. Digitale betaalmiddelen die er doorheen gedrukt worden....
Dank voor het lezen. Smaken verschillen. Zonder inhoudelijke onderbouwing kan ik hier weinig mee.
Ik ben het met u eens maar waarschijnlijk om andere reden. Regels en procedures bieden houvast. Het is van Russen bekend dat ze erg legalistisch denken hetgeen helemaal niet verwonderlijk is gelet op hun geschiedenis na 1917. De regels houden het deksel op de heksenketel. Morele dimensies geuit door hegemoniale machten zijn vooral vals en onecht en vertroebelen de verhoudingen.
De Verenigde Staten hebben een track record van buitenlandse interventies, te beginnen bij de Barbary Wars en als recentste voorbeeld Venezuela. Het is alsof je mannen kwalijk neemt dat ze bier drinken en winden laten wanneer je denkt dat de VS op hun gedrag kunt aanspreken door middel van een moreel appel. Wat mij altijd verbaasd heeft, is dat niemand ooit gevraagd heeft aan Collin Powell toen hij in die grote zaal van de VN stond: ''Maar meneer Powell, hoe haalt u het in uw hoofd om een massavernietigingswapen hier naar binnen te halen?'' Of die farce over bentoniet een massavernietingswapen dat je bij de bouwmarkt kan kopen. En zo gaat het maar door.
In mijn visie zijn er slechts een paar landen die er toe doen, de grootste jongens op de het schoolplein, die uitmaken hoe de onderlinge verhoudingen liggen, en waarbij af en toe een dreumes een paar klappen krijgt. Omdat van elkaar weten dat ze zelf in de strijd ernstig beschadigd zouden kunnen raken. Een wereldoorlog is het equivalent daarvan. Beter is het om proxy wars op het gebied van de vazallen uit te vechten. Daarmee is de moraal al uit het raam gevlogen en kunnen de regels en procedures dienen om de conflicten beheersbaar te houden. Ik geloof dat Mearsheimer er ook zo over denkt. Althans van hem zijn de woorden: ''I wouldn't trust any superpower, not even America and I am an American.''